28 Eylül haftası, Çankırı'da tarih ve kültür meraklılarının takvimine yoğun bir gündem bırakıyor. 22 Eylül 1520'de Yavuz Sultan Selim'in vefatıyla başlayan hafta, 28 Eylül 1920'de Kâzım Karabekir Paşa'nın Ermenileri bozguna uğratması ve Gümrü Antlaşması'nın imzalanmasıyla kapanıyor. Arada sonbaharın başlangıcı, zaferler, anma günleri ve kültürel dönüm noktaları sıralanıyor.
Türk Dil Bayramı, bu haftanın en güçlü kültürel başlığı olarak öne çıkıyor. 26 Eylül 1932'den bu yana kutlanan bayram, dil birliğinin millet hayatındaki yerini hatırlatıyor. Karamanoğlu I. Mehmed'in 13 Mayıs 1277'de Konya'yı ele geçirdikten sonra yayınladığı ferman, Türkçeyi Anadolu'da ilk kez resmî devlet dili ilan ediyor. Atatürk'ün 26 Eylül 1932'de başlattığı kutlamalar bugün de sürüyor.
Hafta boyunca 23 Eylül'de gece ve gündüzün eşitlenmesi, 25 Eylül'de Niğbolu Zaferi ve İslam İşbirliği Teşkilatı'nın kuruluşu, 27 Eylül'de Preveze Deniz Zaferi ve Deniz Kuvvetleri Günü, 28 Eylül'de Patrona Halil İsyanı gibi olaylar anılıyor. 25 Eylül 2012'de Neşet Ertaş'ın vefatı da haftanın hüzünlü durakları arasında.
Türk Dil Bayramı neden 26 Eylül'de kutlanıyor?
Türk Dil Bayramı, 26 Eylül 1932'de Atatürk'ün başlattığı kutlamalarla başladı ve o günden bu yana her yıl aynı tarihte anılıyor. Karamanoğlu I. Mehmed'in 13 Mayıs 1277 tarihli fermanı, Türkçenin Anadolu'da resmî dil olarak kullanılmasının ilk adımı sayılıyor. Atatürk'ün "Millî duygu ile dil arasındaki bağ çok kuvvetlidir" sözü, bayramın temel dayanağını oluşturuyor.
Atatürk, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu'nu kurarak dil ve kültür çalışmalarına kurumsal bir zemin hazırladı. "Türk dili, Türk milletinin kutsal hazinesidir" diyen Atatürk, dilin yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarılması gerektiğini savundu. Bu yaklaşım, bayramın sadece bir kutlama değil, aynı zamanda bir bilinçlenme günü olarak görülmesini sağladı.
Haftanın askerî ve siyasi olayları
22 Eylül 1520'de Yavuz Sultan Selim'in vefatı, Osmanlı tahtında yeni bir dönemin kapısını araladı. 24 Eylül 1566'da II. Selim'in tahta çıkışı ve 27 Eylül 1529'da I. Viyana Kuşatması'nın başlaması, haftanın siyasi hafızasını şekillendiriyor. 25 Eylül 1396 Niğbolu Zaferi ve 26 Eylül 1371 Çirmen Zaferi, Balkan ittifaklarına karşı kazanılan askerî başarılar olarak kayıtlara geçti.
28 Eylül 1730'da Patrona Halil İsyanı, Lale Devri'ni sona erdirdi ve I. Mahmud'u tahta getirdi. 28 Eylül 1920'de Kâzım Karabekir Paşa'nın Ermenileri bozguna uğratması ve Gümrü Antlaşması'nın imzalanması, Milli Mücadele'nin doğu cephesindeki önemli adımları arasında yer aldı. 28 Eylül 2013'te yazar ve avukat Turgut Özakman'ın vefatı da haftanın anma başlıklarından biri oldu.
Anma ve farkındalık günleri
23-29 Eylül İşitme Engelliler Haftası, 25-30 Eylül İtfaiyecilik Haftası ve 27 Eylül Deniz Kuvvetleri Günü, haftanın toplumsal farkındalık gündemini oluşturuyor. 25 Eylül Dünya Gıda Mühendisleri Günü ve Dünya Eczacılar Günü de aynı gün kutlanıyor. 23 Eylül 1951'de Yörük Ali Efe'nin vefatı, haftanın hüzünlü sayfalarından biri.
24 Eylül 2015'te Hac'da yaşanan izdihamda 769 hacı adayı hayatını kaybetti. 25 Eylül 1969'da İslam İşbirliği Teşkilatı kuruldu. 27 Eylül 1538 Preveze Deniz Zaferi, Kanunî devrinde müttefik Haçlı donanmasına karşı kazanıldı. 28 Eylül 1920 Gümrü Antlaşması ise doğu sınırında önemli bir diplomatik adım olarak tarihe geçti.
Kaynak: Çankırı Gazete haberi. İlgili kurum: Kültür ve Turizm Bakanlığı
