Atkaracalar ismi, Çankırı ilinin batısındaki tarihi Karaca Köyü yerleşiminin Osmanlı ordusuna verdiği savaş atlarıyla birleşerek 'Atlı Karacalar' ve zamanla 'Atkaracalar' biçimine dönüşmesinden kaynaklanan yer adı. Dumanlı Dağları eteğinde 15. yüzyılda kurulan yerleşim, Osmanlı arşiv belgelerinde ilk olarak Karaca Köyü adıyla kaydedildi. Yerleşim 20 Mayıs 1990 tarihinde ilçe statüsü kazandı.
Atkaracalar ismi nereden gelir ve tarihi ne zaman başladı sorusu, kentin kültürel mirasını ve ilçe kökenlerini araştıranların en çok merak ettiği başlıklar arasında bulunuyor. Yöre hem Horasan erenlerinin kurduğu zaviyelerle hem de İstanbul-Bağdat-Doğu Anadolu askeri menzil yolu üzerindeki stratejik konumuyla yüzyıllar boyunca canlı bir konaklama noktası oldu.
Tarihi menzil durağı. Çankırı'daki tüm ilçelerin kuruluş tarihlerini karşılaştırmak isteyenler Çankırı'nın ilçeleri ne zaman ilçe oldu rehberine bakabiliyor.
Atkaracalar ismi nereden gelir ve IV. Murat olayı ne?
Resmi kaymakamlık ve belediye tarihçesine göre, 1450-1460 yıllarında Horasan erenlerinden Şeyh Hacı Hamza Sultan dağınık halde yaşayan yedi obayı bugünkü merkezde birleştirerek yerleşime Karaca Köyü adını verdi. Osmanlı padişahı IV. Murat (1623 - 1640) Bağdat Seferi'ne giderken Dumanlı Dağları eteğindeki bu su başında konakladı; Karaca Köyü halkının padişaha ve Osmanlı ordusuna yetiştirdikleri seçkin binek atlarını hediye etmesi üzerine köy 'Atlı Karacalar' ve ardından Atkaracalar adıyla anılmaya başladı.
| Tarihsel dönem | Yerleşim adı ve idari statü |
|---|---|
| Antik ve Roma dönemi | Harmandalu / Paflagonya sınır yerleşimi |
| 1450 - 1460 (Fatih dönemi) | Hacı Hamza Sultan tarafından Karaca Köyü'nün kuruluşu |
| 1638 (IV. Murat dönemi) | Bağdat Seferi'nde orduya at verilmesi (Atlı Karacalar) |
| 1927 (Cumhuriyet dönemi) | Belediye teşkilatının kurulması (Kurşunlu'ya bağlı bucak) |
| 20 Mayıs 1990 (3644 sayılı kanun) | Çankırı'ya bağlı müstakil ilçe statüsü |
İlçenin kurucusu kabul edilen alimin türbesi ve külliyesi hakkında kapsamlı bilgiler Atkaracalar Hoşislamlar Türbesi ve Hacı Hamza Sultan yazısında bulunuyor.
Antik dönemden Candaroğulları ve Osmanlı'ya geçiş
Atkaracalar ve çevresinde yapılan yüzey araştırmaları, bölgedeki yerleşim izlerinin İlk Tunç Çağı'na, Hititlere ve Paflagonya krallığına kadar uzandığını gösteriyor. İlçe merkezinin kuzeydoğusundaki Höyük mevkii ile Hüyük Köyü kalıntıları, antik çağdaki ticaret yollarının bu vadiden geçtiğini doğruluyor.
1071 Malazgirt Zaferi'nin ardından Emir Karatekin tarafından Türk hakimiyetine alınan bölge, Danişmentliler ve Candaroğulları döneminin ardından Osmanlı topraklarına katıldı. İlçedeki diğer inanç ve doğa efsaneleri Atkaracalar asker balıkları efsanesi ile Atkaracalar Kükürt Köyü şifalı suyu rehberlerinde anlatılıyor.
Cumhuriyet döneminde belediye ve ilçe olma süreci
Cumhuriyetin ilk yıllarında Çerkeş ve ardından Kurşunlu ilçesine bağlı bir bucak merkezi olan Atkaracalar'da 1927 yılında belediye teşkilatı kuruldu. D-100 uluslararası karayolunun ilçe içinden geçmesiyle ticaret ve tarım hayatı hızla gelişti.
20 Mayıs 1990 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 3644 sayılı kanunla Kurşunlu'dan ayrılarak müstakil ilçe olan yerleşim, günümüzde 1 belde (Çardaklı) ve köyleriyle birlikte Batı Çankırı'nın önemli durakları arasında yerini koruyor. İlçedeki tüm gezi noktaları Atkaracalar gezilecek yerler sayfasında listeleniyor.
