Prof. Dr. Dilhan Eryurt, Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi bünyesinde görev yapan ilk Türk bilim kadını ve astrofizik profesörü. Güneş ve yıldızların evrimi üzerine yaptığı çığır açıcı hesaplamalarla insanlığın ilk Ay yolculuğuna ışık tutan Eryurt, 1969 yılında Apollo Başarı Ödülü'ne layık görüldü.
Dilhan Eryurt kimdir sorusu, uzay araştırmalarında iz bırakan NASA'da çalışan Türkler listesinin en başında yanıt buluyor. 29 Kasım 1926 tarihinde İzmir'de doğan usta akademisyen, Goddard Uzay Araştırma Enstitüsü'nde tek kadın astronom olarak yıllarca çalıştı.
Yurt dışındaki parlak kariyerinin ardından Türkiye'ye dönerek Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde astrofizik kürsüsünü kuran Eryurt, yüzlerce genç araştırmacı yetiştirdi. Onun açtığı bilimsel rota, bugün NASA astronotu Deniz Burnham gibi yeni kuşak uzay öncülerine ilham veriyor.
Dilhan Eryurt kaç yaşında vefat etti ve nereli?
Prof. Dr. Dilhan Eryurt, 13 Eylül 2012 tarihinde Ankara'da geçirdiği kalp krizi sonucu 85 yaşında hayatını kaybetti. İzmir doğumlu bilim insanı, babası Abidin Ege'nin Denizli milletvekilliği sebebiyle ilk ve orta öğrenimini İstanbul ile Ankara'da tamamladı.
İstanbul Üniversitesi Yüksek Matematik ve Astronomi Bölümü'nden 1946'da mezun olduktan sonra Ankara Üniversitesi'nde asistanlığa başladı. Doktorasını 1953, doçentliğini 1956 yılında bitirerek uluslararası atom enerjisi bursuyla Kanada ve ABD'ye gitti.
| Bilgi | Detay |
|---|---|
| Unvanı | Prof. Dr. Dilhan Eryurt |
| Doğum | 29 Kasım 1926, İzmir |
| Vefat | 13 Eylül 2012, Ankara (85 yaşında) |
| Kurumlar | NASA Goddard Enstitüsü, ODTÜ |
| Ödüller | Apollo Başarı Ödülü (1969), TÜBİTAK Bilim Ödülü (1977) |
Güneş modelleri ve Apollo 11 başarısı
Kanada'da yıldız modelleri üzerine çalıştıktan sonra 1961 yılında NASA Goddard Uzay Araştırma Enstitüsü kadrosuna katıldı. Enstitüdeki tek kadın astronom oldu. O yıllarda bilim dünyası, Güneş'in oluşumundan itibaren giderek ısındığını varsayıyordu.
Eryurt'un nükleer astrofizik hesaplamaları tam tersini kanıtladı. Güneş'in dört buçuk milyar yıl önce çok daha sıcak ve parlak olduğu, zamanla soğuduğu anlaşıldı. Bu keşif, 1969'da Ay'a inen Apollo 11 astronotlarının kıyafet ve ısı kalkanı tasarımında doğrudan referans alındı.
ODTÜ astrofizik kürsüsü ve Türkiye yılları
1968 yılında Türkiye'ye dönen Eryurt, ODTÜ'de misafir profesör olarak ilk Ulusal Astronomi Toplantısı'nı düzenledi. 1973'te NASA'daki araştırmalarını noktalayıp ülkeye kesin dönüş yaptı ve ODTÜ Fizik Bölümü bünyesinde Astrofizik Anabilim Dalı'nı kurdu.
Çalışmaları 1977 yılında TÜBİTAK Bilim, Hizmet ve Teşvik Ödülü ile taçlandı. 1988'den 1993'teki emekliliğine kadar ODTÜ Fen Edebiyat Fakültesi dekanlığını yürüten Eryurt, Türk astronomisinin modern temellerini atan isim olarak tarihe geçti.
