Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi bünyesindeki Neil Gehrels Swift Gözlemevi, Dünya yüzeyinden 275 kilometrenin altına düşen irtifası sebebiyle bilim operasyonlarını sonlandırdı. Bu irtifadaki yoğun atmosferik sürtünme, uydunun teleskoplarını astronomik hedeflere sabit şekilde yönlendirmesini engelliyor.
Son gözlemini 20 Ekim tarihinde gerçekleştirdi emektar uzay aracı. Yayınlanan NASA resmi bülteni verilerine göre, iki yıllık bir birincil görev için tasarlanan gözlemevi tam on katından fazla süre boyunca aktif kalarak önümüzdeki haftalarda atmosfere yeniden girecek.
20 Kasım 2004 tarihinde fırlatılan uydu, ilk baş araştırmacısı Neil Gehrels'in vefatının ardından 2018 yılında yeniden adlandırıldı. Evrendeki en güçlü patlamalar olan iki binden fazla gama ışını patlamasını ve bin dört yüzü aşkın süpernovayı inceleyen araç, yaklaşık yedi bin bilimsel makaleye veri sağladı.
Swift uzay teleskobu ne zaman fırlatıldı ve neleri keşfetti?
Swift uzay teleskobu 20 Kasım 2004 tarihinde fırlatıldı ve iki binden fazla gama ışını patlaması ile nötron yıldızı çarpışmalarını keşfetti. Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden baş araştırmacı S. Bradley Cenko, uydunun gama ışını patlamalarını tespit edip konumunu diğer gözlemevlerine iletmesinin sadece bir dakika sürdüğünü belirtiyor.
Mayıs 2005'te yalnızca 0,03 saniye süren GRB 050509B patlamasına hızla dönerek on bir X-ışını fotonu yakaladı bu çok dalga boylu gözlemevi. Kısa gama ışını patlamalarının iki nötron yıldızının birleşmesinden kaynaklandığını kanıtlayan tarihi bir başarı.
| Görev parametresi | Teknik detay ve bilimsel çıktı |
|---|---|
| Fırlatma ve son gözlem | 20 Kasım 2004 - 20 Ekim 2026 |
| Kritik irtifa sınırı | 275 kilometre (171 mil) altı |
| Gözlemlenen kozmik olay | 2.000+ gama ışını patlaması, 1.400+ süpernova |
| Bilimsel yayın katkısı | Yaklaşık 7.000 hakemli makale |
Kısa gama ışını patlamalarında bir dakikalık hızlı tepki
Günde yetmiş beş bağımsız hedefi planlayabilen esnek komuta sistemi, yerden birkaç dakika içinde gelen acil gözlem taleplerini karşıladı. Operasyon direktörü John Nousek, donanımın benzersiz tepki hızı ve ekiplerin uyumu sayesinde uydunun yeni araştırma alanlarının merkezine yerleştiğini vurguluyor.
NASA Astrofizik Bölümü Direktörü Shawn Domagal-Goldman ise bıraktığı çok dalga boylu veri arşivinin on yıllar boyunca yeni keşifleri besleyeceğini ifade ediyor. Ajans şimdi kozmik olaylara hızlı yanıt verebilmek adına ticari kabiliyetleri ve yeni nesil teleskop filolarını değerlendiriyor.
X-ışını astronomisi ve Türk bilim insanlarının uzaydaki izi
Swift'in X-ışını ve gama ışını astronomisinde açtığı çığır, yeni nesil yüksek enerjili uzay teleskoplarının temelini oluşturuyor. İlk kara delik fotoğrafı ekibine ve gelecekteki Lynx X-ışını teleskobu çalışmasına liderlik eden astrofizikçi Prof. Dr. Feryal Özel de yüksek enerjili astrofizik alanında evrenin sınırlarını araştırıyor.
Karanlık evreni aydınlatan NASA'da görev yapan Türk bilim insanları hem teorik astrofizikte hem de insanlı uçuşlarda kritik roller üstleniyor. Ajans bir yandan Artemis III Ay'a gitmeden önce Dünya yörüngesinde iniş aracı provası yapacak hazırlıklarını sürdürürken, diğer yandan Adana İncirlik doğumlu astronot Deniz Burnham Mart 2027'de Soyuz MS-30 ile Uluslararası Uzay İstasyonu'na uçmak için gün sayıyor.
Kaynaklar:
